IUU VÀ NHỮNG HỆ LỤY KINH TẾ: TẠI SAO NGƯ DÂN CẦN ĐƯỢC CẢNH BÁO KỊP THỜI?

Tình trạng đánh bắt IUU đang khiến ngành thủy sản Việt Nam chịu áp lực lớn khi xuất khẩu sang EU bị siết chặt và kiểm soát nghiêm ngặt. Ngư dân hợp pháp dù tuân thủ quy định vẫn bị ảnh hưởng vì chi phí, thời gian và uy tín thị trường suy giảm. Việc trang bị cảnh báo sớm và giám sát hành trình trở nên cần thiết để tránh vi phạm. Bảo vệ nguồn lợi biển và duy trì ổn định kinh tế cho ngư dân.

1. IUU và sự suy giảm xuất khẩu thủy sản Việt Nam

Trong năm 2025, ngành thủy sản Việt Nam tiếp tục chịu sức ép lớn từ cảnh báo thẻ vàng IUU của EU. Mặc dù 9 tháng đầu năm ghi nhận kim ngạch xuất khẩu 8,16 tỷ USD và tăng trưởng hơn 13%. Các chuyên gia đều nhận định khả năng duy trì đà tăng là rất thấp nếu thẻ vàng không được gỡ kịp thời.

EU vẫn là một trong những thị trường quan trọng nhất với yêu cầu về nguồn gốc khai thác khắt khe.

• Thời gian giao hàng kéo dài.
• Đơn hàng giảm.
• Sản phẩm cá ngừ, mực, hải sản khai thác bị ảnh hưởng mạnh.

Doanh nghiệp giảm thu mua vì lo rủi ro, kéo theo giá nguyên liệu thấp. Khiến thu nhập ngư dân giảm. Nếu thẻ vàng kéo dài sang cuối 2025, mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu sẽ gặp nhiều khó khăn. Ngư dân đánh bắt hợp pháp cũng chịu tác động khi doanh nghiệp giảm thu mua vì lo ngại rủi ro. Giá nguyên liệu vì thế dễ giảm. Khiến đời sống của hàng nghìn ngư dân bị ảnh hưởng. Các nhà máy chế biến phải điều chỉnh kế hoạch sản xuất, dẫn đến nguy cơ giảm sản lượng trong những tháng cuối năm. Nếu thẻ vàng kéo dài sang đầu năm 2026, ngành thủy sản có thể gặp khó khăn lớn hơn. Ảnh hưởng trực tiếp mục tiêu tăng trưởng và giảm khả năng cạnh tranh.

2. Uy tín quốc gia giảm sút khi bị thẻ vàng IUU

Cảnh báo thẻ vàng không chỉ gây tác động thương mại mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến hình ảnh quốc gia. Khi EU liệt kê Việt Nam trong nhóm nước chưa kiểm soát tốt hoạt động khai thác. Thông tin này xuất hiện trên nhiều ấn phẩm chính thức của EC và các tạp chí quốc tế. 

Điều đó khiến các thị trường lớn như Mỹ, Nhật Bản hay Hàn Quốc tăng cường giám sát sản phẩm thủy sản Việt Nam.

• Tăng số lượng hồ sơ phải cung cấp trước khi nhập khẩu
  
• Yêu cầu xác minh hành trình khai thác
• Kiểm tra chéo dữ liệu từ thiết bị giám sát tàu
• Áp dụng kiểm hóa thủ công với tỷ lệ cao hơn

Năm 2025, các nước trong khu vực như Thái Lan, Indonesia và Philippines đang tận dụng rất tốt lợi thế khi không chịu cảnh báo IUU. Trong khi Việt Nam bị đặt vào thế khó dù có nguồn nguyên liệu dồi dào. 

Ngư dân đánh bắt hợp pháp dù không vi phạm nhưng vẫn chịu liên đới về hình ảnh. Vì sản phẩm bị gắn rủi ro ngay từ khâu xuất xưởng. Điều này tạo ra vòng ảnh hưởng lan rộng từ các doanh nghiệp xuất khẩu đến ngư dân và cả địa phương phụ thuộc sinh kế biển. Nếu không được gỡ bỏ sớm, hình ảnh quốc gia sẽ tiếp tục bị ảnh hưởng. Gây thiệt hại lớn hơn trong dài hạn.

3. Chi phí kiểm tra container: gánh nặng lớn cho doanh nghiệp và ngư dân

Thời gian bị EU áp thẻ vàng, toàn bộ (100%) container thủy sản xuất khẩu sang EU đều bị giữ lại để kiểm tra nguồn gốc khai thác. Mỗi lô hàng mất thêm từ 3 đến 4 tuần để hoàn tất các thủ tục xác minh. 

Chi phí kiểm tra của EU lên đến 500 bảng Anh cho mỗi container. Quy đổi theo tỷ giá hiện nay (khoảng 30.000 – 32.000 VND/bảng), doanh nghiệp phải trả 15 – 16 triệu đồng cho mỗi container chỉ để kiểm tra nguồn gốc. Đây chưa bao gồm:

• Phí lưu cảng (có thể lên đến hàng chục triệu đồng)
• Phí thủ tục chứng từ
• Chi phí phát sinh do kéo dài thời gian giao hàng
• Thiệt hại từ việc đối tác chậm thanh toán hoặc hủy đơn

Để giảm rủi ro tài chính, nhiều doanh nghiệp buộc phải hạ giá thu mua nguyên liệu. Khiến ngư dân hợp pháp bị giảm thu nhập dù họ tuân thủ đúng quy định. Điều này khiến ngư dân bị thiệt hại kép: chi phí đi biển không đổi nhưng lợi nhuận giảm mạnh.

Việc container bị giữ lại trong thời gian dài cũng làm đối tác lo ngại về tính ổn định của nguồn cung. Dẫn đến tình trạng chuyển đơn hàng sang các nước khác. Điều này khiến doanh nghiệp Việt Nam rơi vào thế bị động và giảm sức cạnh tranh. Ngư dân đánh bắt xa bờ vì thế bị giảm cơ hội bán được hàng với giá tốt. Tạo ra vòng ảnh hưởng tiêu cực đến toàn bộ chuỗi cung ứng thủy sản.

4. Chính phủ vào cuộc cùng ngư dân gỡ thẻ vàng EC

Trong năm 2025, Chính phủ Việt Nam đặt mục tiêu gỡ thẻ vàng trong năm. Triển khai nhiều biện pháp mạnh để đáp ứng yêu cầu của EC.

• 99% tàu cá (hơn 28.000 tàu) đã lắp thiết bị giám sát hành trình.
• Tăng cường kiểm tra nhật ký khai thác, giám sát bật VMS và xử lý tắt thiết bị.
• Đẩy mạnh mô hình đồng quản lý nghề cá.
• Số hóa dữ liệu, kết nối nhật ký điện tử, theo dõi vị trí tàu theo thời gian thực.
• Số vụ vi phạm vùng biển nước ngoài giảm rõ rệt.
  

  

Nhiều tỉnh đẩy mạnh mô hình đồng quản lý nghề cá nhằm nâng cao ý thức bảo vệ nguồn lợi và giảm vi phạm. Cơ quan chức năng ứng dụng công nghệ để số hóa dữ liệu. Kết nối nhật ký điện tử và theo dõi vị trí tàu cá theo thời gian thực. Chính phủ đồng thời làm việc trực tiếp với đoàn EC để chứng minh sự cải thiện trong công tác quản lý nghề cá. Ngư dân tuân thủ đúng quy định được hưởng lợi khi nguồn gốc khai thác minh bạch hơn. Cơ hội tiếp cận thị trường EU được nâng cao. Việc siết chặt quản lý giúp Việt Nam tiến gần hơn đến mục tiêu gỡ thẻ vàng và phục hồi tăng trưởng xuất khẩu.

5. Công nghệ vệ tinh – giải pháp tiên phong giúp ngư dân chống IUU

Trong bối cảnh tiêu chuẩn chống IUU ngày càng khắt khe, công nghệ vệ tinh trở thành giải pháp thiết thực giúp ngư dân tuân thủ pháp luật và bảo vệ sinh kế. Nhận thấy nhu cầu đó Seacom đã nghiên cứu và đang tiến hành thử nghiệm thiết bị Seacom S2 – liên lạc vệ tinh tích hợp giám sát hành trình (VMS) .

• Tích hợp giám sát hành trình (VMS) và liên lạc vệ tinh 2 chiều, đảm bảo kết nối ổn định dù tàu ở xa bờ.
• Truyền dữ liệu hành trình theo thời gian thực, hỗ trợ cơ quan chức năng xác định nhanh tàu mất tín hiệu hoặc vượt ranh giới.
• Cho phép gọi thoại, gửi tin nhắn và data truyền báo cáo trực tiếp về trung tâm giám sát.

Việc ứng dụng Seacom S2 không chỉ giúp ngư dân đáp ứng đầy đủ quy định chống IUU mà còn nâng cao hiệu quả khai thác. Giảm rủi ro khi hoạt động trên biển. Đặc biệt, dữ liệu hành trình được lưu trữ rõ ràng và minh bạch giúp truy xuất nguồn gốc dễ dàng cho từng tàu cá. Yếu tố quan trọng để doanh nghiệp xuất khẩu chứng minh tính hợp pháp của nguyên liệu khi làm việc với các thị trường đòi hỏi tiêu chuẩn cao như EU. Với những lợi ích đó, Seacom S2 được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình hiện đại hóa nghề cá Việt Nam. Góp phần nâng cao vị thế ngành thủy sản trên thị trường quốc tế.

📞 Nếu bạn cần tư vấn giải pháp, thiết bị liên lạc vệ tinh, VMS hãy liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ chi tiết.

>>> Xem thêm:

Seacom S1& S2 giải pháp liên lạc tích hợp giám sát hành trình

Công nghệ vệ tinh xoá tan nỗi lo không thể xuất khẩu của ngư dân

—————————–

CÔNG TY TNHH THÔNG TIN HÀNG HẢI SEACOM
Địa chỉ: Detech Tower Số 8, Tôn Thất Thuyết, phường Cầu Giấy, Hà Nội
Hotline: 0888454222
Email: seacomcontact@gmail.com
Facebook: Công ty TNHH Thông tin Hàng hải Seacom
Tik Tok: Seacom Communication
Zalo: SEACOM