VÌ SAO NHIỀU TÀU CÁ “ĐÚNG LUẬT” VẪN BỊ ĐƯA VÀO DIỆN THEO DÕI IUU?

Thực tế cho thấy, không ít tàu cá Việt Nam dù đã lắp thiết bị giám sát hành trình, không vượt ranh giới và có đầy đủ giấy tờ pháp lý vẫn bị đưa vào diện theo dõi IUU. Nguyên nhân không chỉ nằm ở hành vi vi phạm. Mà còn liên quan đến dữ liệu hành trình, tính liên tục của kết nối. Sự đồng bộ hồ sơ và cách EU áp dụng quản lý rủi ro. 

1. Tiêu chí IUU không chỉ dừng ở “đúng luật” mà ở “có dữ liệu chứng minh”

Trong nhận thức của nhiều ngư dân và chủ tàu, việc tuân thủ quy định IUU thường được hiểu đơn giản là không khai thác trái phép. Không xâm phạm vùng biển nước ngoài. Có đầy đủ giấy phép và lắp đặt thiết bị giám sát hành trình theo quy định. Tuy nhiên, cách tiếp cận của Liên minh châu Âu (EU) đối với IUU lại rộng và chặt chẽ hơn rất nhiều.

Theo hệ thống giám sát của EU, yếu tố cốt lõi không chỉ là hành vi khai thác. Mà là khả năng chứng minh tính hợp pháp của toàn bộ quá trình hoạt động thông qua dữ liệu. Dữ liệu hành trình, thời gian hoạt động, vị trí đánh bắt phải được ghi nhận liên tục. Đầy đủ và có thể đối chiếu bất cứ lúc nào.

Trong thực tế, có những tàu cá không hề vi phạm ranh giới khai thác, nhưng dữ liệu hành trình lại xuất hiện các khoảng trống bất thường. Khi không có đủ dữ liệu để xác nhận vị trí tàu trong một khoảng thời gian nhất định. Cơ quan giám sát không thể loại trừ khả năng vi phạm. Chính vì vậy, tàu vẫn bị xếp vào diện theo dõi rủi ro IUU.

Cách tiếp cận này phản ánh quan điểm của EU: nếu không chứng minh được là hợp pháp, thì vẫn bị coi là có rủi ro. Dù chưa có kết luận vi phạm. Đây là điểm khác biệt lớn giữa “đúng luật theo cách hiểu truyền thống” và “đạt chuẩn IUU theo tiêu chí quốc tế”.

2. Mất kết nối giám sát hành trình – rủi ro lớn nhất đối với tàu cá hiện nay

Một trong những nguyên nhân phổ biến khiến tàu cá bị đưa vào diện theo dõi IUU là tình trạng mất kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS). Theo phản ánh từ nhiều địa phương ven biển. Không ít tàu cá thường xuyên gặp sự cố mất tín hiệu khi hoạt động xa bờ hoặc trong điều kiện thời tiết bất lợi.

Với ngư dân, đây có thể chỉ là sự cố kỹ thuật ngoài ý muốn. Tuy nhiên, với hệ thống kiểm soát IUU, mất tín hiệu đồng nghĩa với mất khả năng giám sát. Dù chỉ trong thời gian ngắn. Nếu tình trạng này lặp lại nhiều lần hoặc kéo dài. Tàu sẽ bị đánh giá là không đảm bảo yêu cầu giám sát liên tục.

Đáng lưu ý, nhiều chủ tàu không hề được thông báo ngay khi tàu bị đánh dấu rủi ro. Chỉ đến khi bị kiểm tra tại cảng, bị yêu cầu giải trình hoặc khi sản lượng khai thác bị truy xuất nguồn gốc. Vấn đề mới được phát hiện.

Trong bối cảnh EU ngày càng siết chặt kiểm soát. Mất kết nối VMS không còn được xem là lỗi kỹ thuật đơn thuần. Thay vào đó, đây là một chỉ báo rủi ro, buộc cơ quan chức năng phải tăng cường theo dõi để phòng ngừa hành vi khai thác bất hợp pháp.

3. Sự không đồng bộ giữa dữ liệu hành trình và nhật ký khai thác tàu cá

Ngoài vấn đề kết nối, một nguyên nhân khác khiến tàu cá bị theo dõi IUU là sự không khớp giữa dữ liệu hành trình và nhật ký khai thác thủy sản. Trong thực tế, nhiều tàu vẫn duy trì thói quen ghi nhật ký mang tính đối phó. Ghi gộp nhiều ngày hoặc ghi sau chuyến biển.

Trong khi đó, dữ liệu hành trình từ thiết bị giám sát lại thể hiện rất rõ thời gian, vị trí và tốc độ di chuyển của tàu. Khi cơ quan kiểm tra đối chiếu hai nguồn dữ liệu này, chỉ cần xuất hiện sự chênh lệch về thời điểm hoặc vị trí khai thác. Tàu sẽ bị đặt vào diện nghi vấn.

Theo các chuyên gia, IUU không chỉ nhằm phát hiện hành vi vượt ranh giới. Mà còn đánh giá mức độ minh bạch và khả năng kiểm soát hoạt động khai thác. Nhật ký không phản ánh đúng dữ liệu hành trình cho thấy hệ thống quản lý trên tàu còn lỏng lẻo, tiềm ẩn rủi ro vi phạm.

Trong bối cảnh chuỗi truy xuất nguồn gốc ngày càng được liên thông từ tàu cá – cảng cá – doanh nghiệp chế biến – thị trường xuất khẩu. Bất kỳ điểm thiếu đồng bộ nào cũng có thể khiến toàn bộ lô hàng bị kiểm tra kỹ hơn. Thậm chí bị từ chối.

4. Quản lý IUU theo nhóm rủi ro, không chỉ theo từng con tàu

Một điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của EU là đánh giá IUU theo nhóm rủi ro, không chỉ dựa trên từng con tàu riêng lẻ. Điều này có nghĩa là, ngay cả khi một tàu cá cụ thể chấp hành đầy đủ quy định. Tàu vẫn có thể bị theo dõi nếu thuộc nhóm có nguy cơ cao.

Nhóm rủi ro có thể được xác định dựa trên nhiều yếu tố như: địa phương có tỷ lệ vi phạm IUU cao, đội tàu từng có trường hợp vi phạm. Cảng cá bị cảnh báo hoặc hệ thống giám sát tại khu vực chưa đáp ứng yêu cầu.

Trong trường hợp đó, các tàu hoạt động trong cùng khu vực sẽ bị tăng tần suất kiểm tra và giám sát. Đây là cách EU phòng ngừa vi phạm mang tính hệ thống. Thay vì chỉ xử lý từng trường hợp đơn lẻ.

Thực tế này cho thấy, việc tuân thủ IUU không chỉ là trách nhiệm của từng chủ tàu. Mà còn phụ thuộc vào mức độ hoàn thiện của cả hệ sinh thái quản lý nghề cá. Khi hệ thống chung chưa thực sự “sạch”. Các tàu cá dù chấp hành tốt vẫn có thể chịu ảnh hưởng liên đới.

5. Duy trì liên lạc ổn định – giải pháp giảm rủi ro bị theo dõi IUU

Trước các yêu cầu ngày càng khắt khe về giám sát và minh bạch dữ liệu. Nhiều chủ tàu đã bắt đầu quan tâm đến việc tăng cường khả năng liên lạc độc lập trên biển. Đặc biệt ở những khu vực xa bờ, nơi hạ tầng viễn thông mặt đất không đáp ứng được.

Liên lạc vệ tinh được xem là một giải pháp bổ trợ quan trọng. Giúp tàu cá duy trì kết nối trong suốt quá trình hoạt động. Khi xảy ra sự cố mất tín hiệu giám sát hoặc cần xác nhận thông tin kịp thời. Tàu vẫn có thể chủ động liên lạc, báo cáo vị trí và tình trạng hoạt động.

Tại Việt Nam, Seacom hiện đang cung cấp các giải pháp liên lạc vệ tinh dành cho tàu cá. Hỗ trợ duy trì kết nối ổn định ở vùng khơi xa. Việc bổ sung kênh liên lạc này không chỉ phục vụ an toàn hàng hải. Mà còn góp phần giảm rủi ro bị đánh giá là mất kiểm soát dữ liệu. Một trong những nguyên nhân khiến tàu bị đưa vào diện theo dõi IUU.

Trong bối cảnh chống khai thác IUU đang là ưu tiên hàng đầu để bảo vệ thị trường xuất khẩu thủy sản. Việc đảm bảo kết nối thông suốt và minh bạch thông tin. Đang trở thành yêu cầu ngày càng rõ ràng đối với mỗi con tàu cá.

📞 Nếu bạn cần tư vấn giải pháp, thiết bị liên lạc vệ tinh hãy liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ chi tiết.

>>> Xem thêm:

Thủ tướng chỉ đạo gỡ thẻ vàng IUU trong năm 2025

Seacom S series, giải pháp liên lạc vệ tinh toàn diện

Điện thoại vệ tinh Iridium 9555, kết nối toàn cầu

Vì sao mỗi tàu cá cần có VMS ?

—————————–

CÔNG TY TNHH THÔNG TIN HÀNG HẢI SEACOM
Địa chỉ: Detech Tower Số 8, Tôn Thất Thuyết, phường Cầu Giấy, Hà Nội
Hotline: 0888454222
Email: seacomcontact@gmail.com
Facebook: Công ty TNHH Thông tin Hàng hải Seacom
Tik Tok: Seacom Communication
Zalo: SEACOM