Khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) là một trong những vấn đề cấp bách đối với ngành thủy sản Việt Nam. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến xuất khẩu thủy sản sang các thị trường quốc tế như EU và Mỹ mà còn đe dọa sinh kế của hàng triệu ngư dân. Việc gỡ “thẻ vàng” từ EC và nâng cao tiêu chuẩn khai thác hải sản trở thành nhiệm vụ cấp bách.

1. Chống Khai Thác IUU: Nhiệm vụ cấp bách của ngành thủy sản Việt Nam

Khai thác IUU (Illegal, Unreported, Unregulated Fishing) là khái niệm chỉ các hoạt động khai thác hải sản:

• Không tuân thủ luật pháp quốc gia,
• Không báo cáo sản lượng,
• Hoặc khai thác tại các vùng biển quốc tế trái phép.

Là một trong những thách thức lớn đối với ngành thủy sản Việt Nam. Mặc dù ngành thủy sản Việt Nam đóng góp lớn vào nền kinh tế quốc dân và xuất khẩu. Nhưng tình trạng khai thác IUU vẫn đang diễn ra phổ biến. Khiến các nước nhập khẩu thủy sản như Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ phải đưa ra những biện pháp nghiêm khắc.

Chính phủ Việt Nam đã nỗ lực triển khai các biện pháp để chấm dứt tình trạng khai thác IUU. Bao gồm việc ban hành các chính sách và khung pháp lý nhằm kiểm soát tàu cá và sản lượng thủy sản. Tuy nhiên, tình trạng mất kết nối VMS (hệ thống giám sát hành trình tàu cá) và việc tàu cá vi phạm vùng biển quốc tế vẫn là vấn đề lớn cần giải quyết. Việc “gỡ thẻ vàng” của EC và ngừng khai thác IUU sẽ giúp cải thiện tình hình. Mở ra cơ hội xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang các thị trường lớn.

2. Hậu Quả Từ Việc Không Gỡ “Thẻ Vàng”: Thách Thức Đối Với Xuất Khẩu Thủy Sản Việt Nam

Trong suốt 8 năm qua, thủy sản Việt Nam vẫn đang chịu “thẻ vàng” từ Ủy ban châu Âu (EC) liên quan đến hoạt động khai thác bất hợp pháp. Không báo cáo và không theo quy định (IUU). Điều này đã tạo ra những tác động rõ rệt đến khả năng xuất khẩu. Đặc biệt sang các thị trường có yêu cầu khắt khe về nguồn gốc và tính minh bạch của sản phẩm.

Một số tác động chính gồm:

• Xuất khẩu sang EU gặp khó khăn: các lô hàng bị kiểm tra 100% về nguồn gốc. Dẫn đến chi phí tăng và thời gian thông quan kéo dài.
• Rủi ro mở rộng sang các thị trường khác: do nhiều đối tác thương mại tham khảo quy định và cảnh báo của EC để đưa ra quyết định nhập khẩu.

Đáng chú ý, vào cuối tháng 8/2025, Cục Quản lý Đại dương và Khí quyển Mỹ (NOAA) đã ra thông báo từ chối công nhận tương đương đối với 12 nghề khai thác của Việt Nam. Theo Đạo luật Bảo vệ thú biển (MMPA). Theo quy định mới, từ ngày 1/1/2026, các sản phẩm hải sản có liên quan đến hoạt động IUU sẽ không được phép nhập khẩu vào Mỹ. Đây là thị trường quan trọng, mang lại khoảng 500 triệu USD kim ngạch xuất khẩu mỗi năm cho Việt Nam.

Nếu quy định này được áp dụng, một số nhóm sản phẩm xuất khẩu chủ lực như cá ngừ, cá thu, cá kiếm có thể bị ảnh hưởng. 

3. “Nhiệm vụ kép” trong gỡ thẻ vàng và duy trì xuất khẩu

“Gỡ thẻ vàng” hiện nay không chỉ là vấn đề riêng giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EU). Thực tế cho thấy, Mỹ đã bắt đầu triển khai các biện pháp kiểm soát tương tự. Đồng thời nhiều thị trường khác cũng có thể đưa ra động thái tương đồng. Điều này khiến việc gỡ “thẻ vàng” trở thành nhiệm vụ kép. Vừa bảo đảm uy tín quốc gia. Vừa duy trì hoạt động xuất khẩu thủy sản cho cộng đồng ngư dân và doanh nghiệp.

Để đạt được mục tiêu này, Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành và 21 tỉnh, thành phố ven biển thực hiện nghiêm túc phương châm “6 rõ”. Rõ người phụ trách, rõ việc cụ thể, rõ trách nhiệm, rõ thời gian hoàn thành, rõ sản phẩm đầu ra và rõ thẩm quyền xử lý. Phương châm này được xem là kim chỉ nam để bảo đảm tính minh bạch trong quản lý. Qua đó chứng minh với đối tác quốc tế rằng Việt Nam đang xây dựng một nghề cá có trách nhiệm và phù hợp với chuẩn mực toàn cầu.

Trong các tiêu chí, hai yếu tố then chốt được nhấn mạnh:

• Ngăn chặn tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài. Đây là chỉ số quan trọng để EC đánh giá mức độ cam kết của Việt Nam.
• Bảo đảm hệ thống giám sát hành trình (VMS) hoạt động liên tục. Tránh tình trạng gián đoạn tín hiệu. Tạo minh chứng rõ ràng về việc tuân thủ quy định quốc tế.

4. Tăng cường cải cách và giám sát: Con đường bền vững để chống IUU

Giải pháp căn cơ để chống IUU không chỉ nằm ở văn bản pháp luật mà cần sự phối hợp từ trung ương đến địa phương và chính cộng đồng ngư dân. Thực tế cho thấy, việc tắt thiết bị VMS hoặc vượt ranh giới biển vẫn còn phổ biến ở một số vùng. Đây là điểm yếu khiến nỗ lực chống IUU chưa đạt kết quả như kỳ vọng.

Để khắc phục, các bộ ngành cần đẩy mạnh kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm minh. Những trường hợp tái phạm nhiều lần cần có biện pháp răn đe mạnh hơn. Tránh gây ảnh hưởng đến nỗ lực chung.

Song song đó, công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức ngư dân phải được đặt lên hàng đầu. Ngư dân cần hiểu rằng việc tuân thủ quy định không chỉ bảo vệ nguồn lợi lâu dài. Mà còn mở rộng cơ hội thị trường cho chính sản phẩm của họ.

Ngoài ra, việc hỗ trợ ngư dân chuyển đổi nghề, phát triển các mô hình sinh kế thay thế cũng đóng vai trò quan trọng. Khi áp lực khai thác giảm, nguy cơ vi phạm IUU cũng được hạn chế. Đây là cách tiếp cận toàn diện, giúp nghề cá Việt Nam hướng đến sự bền vững, minh bạch và trách nhiệm.

5. Công Nghệ Liên Lạc Vệ Tinh Và VMS: Giải Pháp Đồng Hành Cùng Ngư Dân Việt Nam

Trong nỗ lực chống khai thác IUU, công nghệ đóng vai trò không thể thiếu. Bên cạnh hệ thống VMS – công cụ giúp giám sát hành trình tàu cá, việc duy trì liên lạc ổn định trên biển cũng đặc biệt quan trọng. Thực tế cho thấy, nhiều tàu cá xa bờ gặp khó khăn khi tín hiệu di động bị mất. Gây trở ngại trong việc truyền tải dữ liệu hành trình cũng như liên lạc khẩn cấp với cơ quan chức năng.

Hiện nay, Seacom S – dịch vụ liên lạc vệ tinh hiện đại do Seacom nghiên cứu và phát triển đã được triển khai nhằm hỗ trợ ngư dân. Dịch vụ này giúp tàu cá duy trì kết nối ở mọi vùng biển. Từ vùng ven bờ đến khơi xa. Với Seacom S, ngư dân có thể:

• Gọi thoại, nhắn tin, data ổn định.
• Liên lạc nhanh trong tình huống khẩn cấp, đảm bảo an toàn hàng hải.
• Truyền tải dữ liệu cần thiết phục vụ giám sát và quản lý nghề cá.
• Tiết kiệm chi phí liên lạc so với các dịch vụ vệ tinh quốc tế.

Song song đó, Seacom đang nghiên cứu sản phẩm liên lạc vệ tinh tích hợp VMS – một giải pháp toàn diện trong tương lai. Khi ra mắt, thiết bị này sẽ không chỉ giúp giám sát hành trình tàu cá theo quy định của EC mà còn cung cấp kênh liên lạc trực tiếp với cơ quan quản lý và gia đình ngư dân. Đây được xem là bước tiến quan trọng. Hỗ trợ Việt Nam xây dựng nghề cá có trách nhiệm, minh bạch. Hướng tới gỡ “thẻ vàng” bền vững  và phát triển nghề cá bền vững.

📞 Nếu bạn cần tư vấn giải pháp, thiết bị liên lạc vệ tinh kết hợp VMS hãy liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ chi tiết.

>>> Xem thêm:

VMS tấm hộ chiếu trên biển

Seacom S giải pháp liên lạc vệ tinh toàn diện

Chống IUU “chìa khoá” khơi thông thuỷ sản Việt Nam

—————————–

CÔNG TY TNHH THÔNG TIN HÀNG HẢI SEACOM
Địa chỉ: Detech Tower Số 8, Tôn Thất Thuyết, phường Cầu Giấy, Hà Nội
Hotline: 0888454222
Email: seacomcontact@gmail.com
Facebook: Công ty TNHH Thông tin Hàng hải Seacom
Tik Tok: Seacom Communication
Zalo: SEACOM